NỘI DUNG BẢN ÁN SƠ THẨM
Vụ tranh chấp quyền sử dụng đất được TAND tỉnh Cà Mau thụ lý ngày 25/7/2023, xét xử sơ thẩm công khai và tuyên án ngày 4/9/2025 với Bản án số 26/2025/DS-ST. Nguyên đơn là ông Phạm Sonny Hồng (Phạm Hồng Sơn) sinh năm 1956 cư trú ở Mỹ và ông Phạm Thế Hiển sinh năm 1964 cư trú ở Cà Mau. Bị đơn là ông Trần Hải Âu sinh năm 1977 cư trú ở Cà Mau. Có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm 7 người (4 người ở nước ngoài, 3 người ở trong nước), lớn nhất 85 tuổi. Tất cả là cháu chắt của người tạo lập khu đất.
Tại tòa, nguyên đơn cho biết, khu đất được bà nội tạo lập ban đầu rộng 6.411,4m2, khi qua đời giao lại cho cha của các nguyên đơn là ông Phạm Ngọc Thiền (con trai út trong 11 người con) quản lý sử dụng và đăng ký kê khai, thể hiện tại sổ mục kê địa chính năm 1998. Năm 2003, trước khi qua đời, ông Thiền lập di chúc để lại khu đất cho hai người con trai là Phạm Văn Thương và ông Phạm Thế Hiển. Nhưng ông Thương từ chối nhận di sản nên đất giao cả cho ông Phạm Thế Hiển. Ông Hiển xây ngôi nhà để quản lý đất và các ngôi mộ. Đến năm 2017, ông Trần Hải Âu là một người cháu vào chiếm 1.764,4m2 đất xây nhà kho, gây thiệt hại cho ông Hiển 35 triệu đồng. Nguyên đơn yêu cầu Tòa án buộc ông Âu dỡ nhà kho, trả lại 1.764,4m2 đất và bồi thường 35 triệu đồng.
Phía bị đơn trình bày, bậc tạo lập khu đất khi qua đời không để lại di chúc và chưa chia thừa kế, nên khu đất được con cháu thống nhất làm khu mộ gia tộc họ Phạm. Gia tộc họp nhiều lần bầu ông Phạm Văn Thương là Trưởng tộc, bà Nguyễn Thị Nga (cháu ngoại người tạo lập khu đất) là Phó tộc, đồng thời phân công bà Nga quản lý phần đất trống 1.764,4m2. Các cuộc họp có biên bản được xác nhận qua chính quyền. Năm 2017, gia tộc họp và yêu cầu ông Trần Hải Âu là con bà Nga xây dựng căn nhà kho để giữ môi trường sạch sẽ và gia tộc có chỗ nghỉ khi tới chăm sóc khu mộ. Ông Âu không hưởng lợi từ phần đất và không có quyền quản lý nên nguyên đơn kiện đòi đất với ông Âu là không đúng, đề nghị Tòa bác yêu cầu khởi kiện.
Nhận định của Tòa án: Khu đất tạo lập năm 1941 truyền đến đời con là ông Thiền và ông Thiền mất năm 2003 thì đã hết thời hiệu khởi kiện về thừa kế, nên ông Thiền giao cho con Phạm Thế Hiển quản lý sử dụng. Việc cho rằng đất của gia tộc họ Phạm nhưng không có chứng cứ chứng minh, trong lúc biên bản họp gia tộc chưa đủ con cháu gia tộc. Hiện tại phần đất nằm trong nội ô trung tâm tỉnh Cà Mau không cho phép chôn cất mới, nên diện tích chôn cất không được mở rộng thêm. Phần đất tranh chấp khi ông Âu vào xây nhà kho là đất trống, cần phải được trả lại cho các nguyên đơn là con của ông Thiền.
Vì các lẽ trên, Bản án sơ thẩm: “Buộc ông Trần Hải Âu và bà Nguyễn Thị Nga tháo dỡ, di dời các công trình kiến trúc trên đất hoàn trả cho các ông Phạm Sonny Hồng, Phạm Thế Hiển… phần đất có diện tích 1.764,4m2”.
VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH CÀ MAU KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM
Ngày 15/9/2025, Viện trưởng VKSND tỉnh Cà Mau có Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 1000/QĐKNPT-VKS-DS đối với bản án trên.
Kháng nghị nhận thấy, về nội dung, đất tranh chấp có nguồn gốc từ cụ bà tạo lập năm 1941 cho đến khi qua đời không để lại di chúc và được một trong nhiều người con là ông Phạm Ngọc Thiền kê khai sổ mục kê năm 1998 với tư cách “đại diện cho họ tộc”. Nhiều biên bản họp gia tộc có đông con cháu dự đều xác định khu đất của gia tộc. Biên bản họp gia tộc ngày 20/5/2011 “nội dung xác định nguồn gốc đất diện tích 6.411.4 m là di sản của ông bà để lại, là của chung thân tộc”. Biên bản họp gia tộc ngày 21/02/2015 khẳng định “phần đất nghĩa trang họ tộc hiện có ngôi mộ của các chi, con cháu có bồn phận gìn giữ chung, việc chôn cất sau này phải thông qua Trưởng tộc”.
Đặc biệt, trước đây, Trường chính trị ở gần có lấn 801 m2 đất để cất nhà tập thể và cấp cho 5 hộ ở. Gia tộc họp, cử người khởi kiện 5 hộ và thống nhất, khi được bồi thường sẽ sử dụng tiền đó nâng cấp khu mộ. Thế nhưng, ông Phạm Thể Hiển cũng đứng ra khởi kiện “cho nên Tòa án tỉnh Cả Mau đã Quyết định đình chỉ vụ án số 07/2012/QĐST-DS ngày 18/6/2012 và Quyết định đình chỉ vụ án số 09/2013/QĐST-DS ngày 29/11 2013, lý do ông Hiển không đủ điều kiện khởi kiện (bl 264, 271), và tại Bản án sơ thẩm số 09/2017/DS-ST ngày 26/5/2017 của Tòa án tỉnh Cả Mau, tuyên xử không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn là ông Phạm Thế Hiển yêu câu 5 bị đơn trả lại đất chiếm dụng. Lý do ông Hiển không đủ tư cách khởi kiện đòi lại đất cho riêng ông (vì đất của thân tộc, chưa được sự thống nhất của thân tộc trong việc khởi kiện) (bl 265)”.
Việc ông Trần Hải Âu xây nhà tiền chế để phục vụ ngày cúng giỗ, thanh minh là theo yêu cầu của họ tộc, có họp lập biên bản thống nhất. “Qua đó, cho thấy phần đất tranh chấp các nguyên đơn yêu cầu diện tích 1.764.4 m2 nằm chung trong tổng diện tích có cơ sở xác định là tài sản chung của gia tộc họ Phạm. Các nguyên đơn là ông Phạm Sonny Hồng và ông Phạm Thể Hiển khởi kiện buộc ông Trần Hải Âu tháo dỡ công trình nhà kho trả lại cho hai ông phần đất diện tích 1.764.4 m2 là không đủ thảm quyền khởi kiện. Bởi vì, cụ Thiên có 7 người con chung trong đó có ông Phạm Bình An đang định cư ở Canada không có ủy quyền, không có ý kiến về việc ông Hồng, ông Hiển khởi kiện (bl 52); cũng như chưa được dòng tộc họ Phạm nhất là Trưởng tộc ủy quyền”.
Vì các lẽ trên. quyết định “kháng nghị toàn bộ Bản án sơ thẩm số 26/2025/DS-ST ngày 4/9/2025 của TAND tỉnh Cà Mau, theo hướng sửa Bản án sơ thẩm nêu trên, bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Phạm Sonny Hồng và ông Phạm Thế Hiển”.
