Một lần ăn thạch dừa, tôi chợt nhớ đến thùng giấm gia đình từng nuôi để bán. Để lâu không dùng, khi mở ra kiểm tra, tôi thấy lớp con giấm nổi trên mặt nước, dày gần một lóng tay. Nước giấm đã chuyển vàng và không còn vị chua như trước.
Tôi tự hỏi: Tại sao hai thứ nhìn giống nhau đến vậy?... Từ một sự liên tưởng rất bình thường, tôi trao đổi với ChatGPT và được biết cả thạch dừa lẫn con giấm đều có liên quan đến vi khuẩn tạo cellulose – một loại chất xơ có cấu trúc dạng sợi. Thạch dừa được hình thành nhờ những sợi cellulose li ti do vi khuẩn tạo ra, kết nối thành một lớp màng dày. Thật thú vị! Một miếng thạch dừa đã mở ra cho tôi một câu chuyện về thế giới vi sinh vật mà mắt thường không nhìn thấy được.
Thực ra, lịch sử khoa học cũng có nhiều khám phá bắt đầu từ sự ngạc nhiên… Newton quan sát quả táo rơi và đặt câu hỏi về lực hấp dẫn. Fleming phát hiện nấm mốc làm vi khuẩn không phát triển trong đĩa nuôi cấy, từ đó góp phần mở ra kỷ nguyên kháng sinh với penicillin.
Tất nhiên, không phải cứ ngạc nhiên là có phát minh. Đằng sau một khám phá thường là cả quá trình quan sát, đặt câu hỏi, suy luận, thử nghiệm, thất bại rồi tiếp tục tìm tòi. Từ đó, tôi nghĩ rằng quá trình học hỏi của con người có thể bắt đầu bằng những điều rất giản dị: “Quan sát để nhận ra điều khác thường/ Ngạc nhiên để nảy sinh câu hỏi/ Tư duy để tìm lời giải thích/ Tưởng tượng để mở ra những khả năng mới/ Thử nghiệm để kiểm chứng điều mình suy nghĩ”.
Ngạc nhiên khơi nguồn tò mò, tò mò thúc đẩy thử nghiệm, thử nghiệm mở đường cho khám phá. Nhưng con đường ấy không phải lúc nào cũng dẫn đến thành công ngay từ đầu. Có người gặp thất bại liền nản chí, xem như mọi việc đã kết thúc. Nhưng cũng có người xem thất bại là một bài học, biết tìm nguyên nhân, điều chỉnh cách làm và tiếp tục tiến bước.
Edison từng trải qua rất nhiều lần thử nghiệm để hoàn thiện bóng đèn điện. Thành công không đến chỉ nhờ lòng quyết tâm, mà còn nhờ sự kiên trì học hỏi và không ngừng cải tiến. Vì vậy, thất bại không đáng sợ bằng việc ngừng suy nghĩ và ngừng học hỏi. Điều quan trọng không phải là ta đã vấp ngã bao nhiêu lần, mà là sau mỗi lần vấp ngã, ta hiểu thêm được điều gì và trưởng thành ra sao.
Đôi lời nhắn nhủ:
Tuổi tác có thể làm chúng ta chậm hơn trong một số hoạt động, nhưng không nhất thiết làm cho trí tò mò và niềm ham học vơi đi. Đừng vội cho rằng những điều bình thường quanh ta đã quá quen thuộc nên chẳng còn gì đáng học. Một chiếc lá, giọt nước, quả táo rơi hay một miếng thạch dừa đều có thể là khởi đầu của một bài học.
Tôi muốn nhắn gửi các bạn trẻ: Đừng chỉ học để trả lời những câu hỏi có sẵn trong sách vở. Hãy tập đặt ra những câu hỏi của riêng mình trước những điều đang diễn ra trong cuộc sống. Bởi tri thức bắt đầu từ sự ngạc nhiên, lớn lên nhờ tư duy và được khẳng định bằng thực nghiệm.
Còn biết ngạc nhiên, còn muốn tìm hiểu, còn ham học hỏi, thì cuộc sống vẫn luôn mới mẻ và tuổi đời chưa bao giờ là giới hạn của việc học.
Nguyễn Văn Phép
(Cựu GV Trường PTTH Bình Minh- Vĩnh Long)




